WŚRÓD NOCNEJ CISZY

Kolędy

Pod koniec zeszłego roku, do tomu kolęd, pięknie wydanego przez Konsulat RP w Monachium napisałem Posłowie. Książka dotarła do mnie nieco później, ale teraz jest dobry moment by ten tekst opublikować także w sieci, z dedykacją dla moich wszystkich przyjaciół. 

Każdego roku, podczas świąt Bożego Narodzenia rodziny gromadzą się w domach wokół specjalnie udekorowanej choinki i śpiewają kolędy. Podniosły nastrój i atmosfera radości, wyjątkowego święta, celebracji narodzin Bożej Dzieciny, powodują, że babcie i dziadkowie, matki i ojcowie, dzieci i wnuki czekają z utęsknieniem na tę chwilę. To jakby potwierdzenie bliskości i łączności więzów krwi, to spotkanie w gronie najbliższych ze świętością i wiarą w inny wymiar naszego bytowania. Już podczas uroczystej kolacji, a także po jej spożyciu, rozbrzmiewać zaczynają pieśni, które skomponowali w dawnych wiekach wielcy kompozytorzy (Feliks Nowowiejski, Zygmunt Noskowski), a teksty napisali tak znaczący twórcy jak Piotr Skarga, Franciszek Karpiński, Mikołaj Sęp-Szarzyński i Andrzej Morsztyn. Za zwieńczenie tych prac uznać należy zacytowanie przez Fryderyka Chopina w scherzu h-moll fragmentu kolędy Lulajże, Jezuniu i współczesne modyfikacje brzmieniowe Witolda Lutosławskiego. Szczególnie lud polski upodobał sobie kolędy i ich prostszą formę, jaką jest pastorałka, łącząc je z charakterystycznymi zwyczajami czasu bożonarodzeniowego – także Kościół zaakceptował w pełni te pieśni, czyniąc z nich podłoże dla wspaniałych spotkań wiernych, podczas dorocznych Pasterek. To, co początkowo było radosnym hymnem noworocznym, stało się religijnym potwierdzeniem uczestnictwa w celebrze bożonarodzeniowej, przywiązania do tradycji narodowej i wiary w nadprzyrodzony charakter naszego istnienia. Kolęda jest jednym z nieodzownych elementów tych świąt, tak samo ważnym jak specjalnie przygotowana kolacja, bogate dekorowanie choinki, modlitwa i wyrażanie radości z powodu narodzin Syna Bożego. Pieśni tego typu łączą pokolenia, bo śpiewają je najmłodsi i najstarsi członkowie rodzin, a pozostając w pamięci dzieci, stają się rodzajem wzorca intymności i wspólnoty ludzi powiązanych ze sobą więzami krwi.

Sam termin kolęda pochodzi od łacińskiego określenia calendae, co w dosłownym tłumaczeniu znaczy „pierwszy dzień miesiąca”. Z czasem słowo to zaczęło oznaczać wizytę księdza w domu, pieśń bożonarodzeniową i obrzęd ludowy związany z odwiedzaniem się w zagrodach. Ogromną rolę w kształtowaniu się zwyczajów kolędowych odegrała niemiecka pieśń O, Tannenbam i angielskie Jingle Bells i White Christmas, nawiązujące bezpośrednio do zamysłu św. Franciszka z Asyżu, którego uważa się za twórcę pierwszej kolędy, śpiewanej w zorganizowanej przez niego szopce. Najstarsza polska kolęda to Zdrów bądź Królu Anielski z 1424 roku, a najsłynniejszą pieśnią tego typu jest Cicha noc, którą przetłumaczono na ponad trzysta języków i dialektów. Powstała w roku 1818 w małym austriackim miasteczku Oberndorf bei Salzburg w Alpach i jej autorami byli, wikary miejscowego kościoła ks. Józef Mohr oraz jego organista Franz Xaver Gruber. I choć sakralny charakter tego dnia ma swoje korzenie w czasach rzymskich – Kalendy styczniowe, kiedy to zaczynał się rok administracyjny, w Cesarstwie, to dopiero w chrześcijaństwie kolęda stała się noworoczną pieśnią powitalną, a potem pochwalną na cześć gospodarzy domu, z życzeniami wszelkiej pomyślności. Obecnie podkreśla ona tkliwość jaką rodzice otaczają dziecko, z wyrazistym odniesieniem do świętości pierwszych chwil Bożego Syna. Obecność dziecka – zarówno Boskiego jak żywego, pary domowników, nadaje szczególny charakter wspólnemu śpiewaniu, cementuje więzi rodzinne, pozostawia też w świadomości malca niezatarty ślad, który potem wracać będzie we wspomnieniach i stanie się paradygmatem szczęścia i jedności.

W krajach europejskich, a szczególnie w Polsce, w Niemczech, na wyspach brytyjskich przykłada się wielką wagę do wspólnego kolędowania i czyni się z takich chwil rodzaj wyjątkowego święta. Domownicy ubierają się w specjalnie na tę okazję przygotowane (niegdyś na wsiach –ludowe) stroje, dba się o wystrój wnętrz i specjalnie dobiera się potrawy, które znajdą się na stole podczas kolacji wigilijnej. Rodziny dzielą się opłatkiem i śpiewają razem, często z akompaniamentem gitar lub akordeonów, a w bogatszych domach – pianin i fortepianów. Wspólny śpiew jest jedną z form współistnienia w tym samym czasie i tym samym miejscu, z podkreśleniem ulotności ludzkiego bytu i niepowtarzalności takich chwil. Kolędy są zarazem rozpamiętywaniem chwalebnego zdarzenia z Betlejem, kiedy to w skromnej stajence przyszedł na świat Zbawiciel całej ludzkości. Często pieśni takie są rodzajem streszczenia wiedzy ewangelicznej na ten temat i zachętą do modlitwy, udziału w Mszach świętych – to także domowe przygotowanie do pasterki w świątyni, w gronie wielu innych ludzi. Jak Europa długa i szeroka, od Rzymu do Krakowa, od Monachium do Londynu rozbrzmiewają o północy te same dźwięki i ludzie śpiewają najsłynniejsze kolędy. Warto tutaj podkreślić, że literatury wielu krajów zawsze interesowały się kolędami i znajdowały w nich inspirację dla wartościowych dzieł. W opracowaniu poetyckim taki utwór może stać się rodzajem artystycznego credo, może też ukazać możliwości twórcze poszczególnych poetów. Wychodząc od tekstów dobrze znanych i śpiewanych podczas wigilii i pasterek, potrafią oni wskazywać nowe aspekty świętości, kierować uwagę ku Bogu i całemu stworzeniu. Zawsze jednak takie działania wywodzą się z tradycji i w niej szukają potwierdzenia dla poetyckiego języka i symbolicznej treści. Śpiewając pośród chłodnej nocy Lulajże Jezuniu… pamiętajmy, o wskazanej wyżej tradycji i obecności kolędy w kulturze Europy i świata – ciesząc się prostą formą pieśni, pamiętajmy, że mają one drugie dno i otwierają się na ogromy niewyobrażalne, pośród których Bóg jest Alfą i Omegą, początkiem i końcem, pierwszym słowem i ostatnim tchnieniem.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: