LUDZKOŚĆ W OBRAZACH (VII)

Dwie figury Dawida, wykonane przez Donata di Niccolò di Betto Bardiego (1386–1466), nazywanego Donatello, należą do najpiękniejszych przedstawień człowieka w historii ludzkości. Ich twórca był rzeźbiarzem włoskiego renesansu i pracował we Florencji, w Padwie i w Sienie, gdzie stworzył charakterystyczny dla siebie styl, nawiązujący do antycznych proporcji i technik. Jego postaci charakteryzuje podobna swoboda, portretowe ujęcie szczegółów głów, zastosowanie perspektywy, a nade wszystko subtelne wyczucie ruchu i jego dynamizmu. Wiele rzeźb tego twórcy trwale weszło do dziedzictwa kulturowego świata, jak choćby posągi Jana Ewangelisty i św. Jerzego, kondotiera weneckiego Erasmo de’Narni (pierwszy pomnik konny od czasów antyku), proroka ze zwojem pergaminu, Abrahama zabijającego syna, Judyty i Holofernesa,, personifikacji wiary i nadziei, postaci amorów, a także wiele znaczących w historii sztuki krucyfiksów, grobowców i płyt nagrobnych oraz licznych płaskorzeźb. Temat pięknie ukształtowanego młodzieńca pojawił się wcześnie u tego twórcy, podejrzewanego o skłonności homoseksualne i wielokrotnie, w tym kontekście, wymienianego obok Leonarda da Vinci i Michała Anioła. Pierwsza rzeźba Dawida powstała na przełomie 1408 i 1409 roku i sporo w niej było zapożyczeń ze sztuki rzymskiej, a bohater bardzo przypominał przedstawienia wielkich legionistów i dowódców. Pojawiło się jednak też niezwykłe dopracowanie dłoni i włosów z wieńcem z amarantu, ozdobne ułożenie szat, procy i głowy pokonanego. Udało się wszakże artyście stworzyć postać młodzieńca, rosnącego jeszcze, u którego dopiero kształtuje się muskulatura. Jego ciało jest niezwykle foremne i proporcjonalne, a twarz ma wygląd anioła lub jednego z urodziwych bogów greckich. Początkowo przeznaczony do jednej z katedr, został ostatecznie umieszczony przed Palazzo Vecchio we Florencji, przy czym dodano mu procę i napis wskazujący, że walka za ojczyznę wspomagana jest przez samych bogów. W dziele tym pojawia się jeszcze pewna manieryczność sztuki antycznej i niewielki dynamizm postaci, która – gdyby nie głowa Goliata – mogłaby być wzięta za przedstawienie poety, smutnego myśliciela, zawiedzionego kochanka lub Amora, który na chwilę trafił do ziemskiego świata. W powstałym ponad dwadzieścia lat później nowym posągu Dawida, mamy już do czynienia z pełną maestrią sztuki rzeźbiarskiej Donatella i stworzeniem kanonu renesansowego piękna, jakże żywego, młodego ciała. Uwagę zwraca przede wszystkim większa dynamika i symbolizm postaci, jakby przyłapanej na niewinnej zabawie. To młodzieniec z wyimaginowanego świata, w którym pełno jest efebów i nimf, mitycznych łowców i przepięknych, a groźnych, bóstw. On jakby tylko na chwilę przystanął nad dziełem swojego zniszczenia i oparł na nim nogę. Choć dokonał rzezi na olbrzymie, choć odciął mu głowę mieczem, niczego nie stracił ze swojej delikatności i młodzieńczej świeżości. Jego ciało ma nieomal kształty kobiece, a niewielkie przyrodzenie, w stanie spoczynku, nie wskazuje na jakąś jego wielką aktywność seksualną. Raczej jest chłopcem, którego pieszczą bogowie, niż aktywnym uczestnikiem bachanaliów i orgii. Jego jędrne pośladki i nogi mogłyby należeć do wiotkiej damy, podobnie wystudiowane ręce i korpus ciała, z ledwie rysującymi się piersiami. Finezji tej rzeźbie przydaje łowiecki kapelusik lub rodzaj hełmu, przyozdobionego elementami roślinnymi. Charakterystyczne, zawadiackie, lekkie wygięcie obu dłoni w nadgarstkach, podkreśla wiek chłopca i jego subtelność. To jakby najpiękniejsze dzieło Boga, groźny bojownik zaklęty w niebiańskie kształty, to kwintesencja wysublimowanego ładu i harmonii. Artysta zachował naturalne wymiary postaci, bo rzeźba mierzy około sto pięćdziesiąt centymetrów wysokości, a przy tym nie uronił niczego z naturalnego piękna i chłopięcej rześkości. Owo wygięcie sylwetki i przeniesienie ciężaru ciała na prawą nogę, uwydatnia lekkość i kształt prawego uda, lekko skierowanego ku przeciwnemu kolanu. Z pierwszej rzeźby pozostało owo niezwykłe zapatrzenie w dal i zamyślenie nad tym, co się stało, a może nad samym człowieczeństwem i nad daną ludzkości mistyczną chwilą życia.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: